'Geestelijke gezondheid belangrijk voor economisch herstel'

Redactie 15-05-2020
Foto: Archief - AvB

Westland kent Marja van der Ende uit 's-Gravenzande van 'Fietsen voor m'n eten'. Het netwerk groeide in de eerste periode van de coronacrisis snel uit zijn jasje en Van der Ende moest ingrijpen. De oprichter van het non-profit-project is in het dagelijks leven gedragsdeskundige. Volgens haar grijpt de coronacrisis diep in in de psyche.

door Evelyne Lammerding

Het coronavirus trekt een spoor van een vernielingen in de wereldgezondheid en in de economie. Dat zijn twee punten die de volle aandacht van publiek en overheden wel hebben. Maar dan is er nog de impact op het menselijke gedrag en de psychische gezondheid. "Iedereen heeft in de afgelopen periode spanning gevoeld. In een extreme situatie als deze, ontkomt niemand daar aan," stelt Van der Ende.

Opluchting en blijdschap voeren de boventoon in zogenaamde contactberoepen, zoals kappers en schoonheidsspecialisten als het kabinet 6 mei bekendmaakt dat voor hen de deur van het slot af mag. De horeca moet nog even volhouden, maar heeft zicht op een voorzichtige heropening. Ook het openbaar vervoer rijdt vanaf 1 juni weer volgens reguliere roosters voor iedereen. Er is een klein beetje licht aan het einde van de tunnel.

Hoewel de opluchting heel fijn is om te voelen, weet Van der Ende ook dat juist in een periode waarin de rust lijkt weder te keren, het lichaam laat voelen waar het vast zit. Onverwerkte emoties komen naar boven. "Herstel is dan belangrijk," zegt zij.

Jeugd

Wie gaan de gevolgen voelen nu we weer in rustiger vaarwater terechtkomen? Van der Ende denkt aan jeugd die wekenlang thuis moest blijven: "Voor sommige kinderen is school een ontsnapping aan een ongezonde thuissituatie. En voor kinderen met autisme is het een hele zware tijd geweest."

Ze denkt ook aan mensen bij wie oude trauma's de tijd en gelegenheid hebben gekregen weer op te komen zetten. Wie vroeger bijvoorbeeld een trauma heeft opgelopen op een intensive care-afdeling en nu plotseling veelvuldig wordt geconfronteerd met intense beelden vanaf ic 's, kan daarvan opnieuw in de stress schieten. "Dat kan gebeuren als je vroegere gebeurtenissen nog niet hebt verwerkt."

Ze denkt aan mensen die door corona een dierbare hebben verloren en voor wie geen normale uitvaart mogelijk was. "Een overlijden dringt diep door in de kern van je emotie. Als je niet goed afscheid hebt kunnen nemen, zoals nu met corona gebeurt, dan duurt het rouwproces langer."

Ook de situatie in bijvoorbeeld verpleeghuizen, waar ouders geen bezoek meer mochten ontvangen en soms alleen stierven. En ze denkt aan de groepen werkenden die naast de gezondheidsstress ook met financiële stress kampen.

Verwerking

In alle gevallen is verwerking belangrijk, stelt Van der Ende. In de eerste plaats voor de mensen zelf. Uiteindelijk ook voor de economie. Want een economie draait niet lekker op stress, geeft Van der Ende weer.

"In het begin van de corona-crisis brak paniek uit," zegt Van der Ende. De eerste periode van de lockdown voelde voor veel mensen aan alsof een echte oorlog uitbrak. Niets tegen te doen, het brein reageert op die manier, zegt ze. "Als je in de overlevingsstand zit, kan je niet helder denken. Het emotionele brein dat hormonen aanmaakt en het fysieke brein dat reageert op prikkels van buitenaf, hebben de overhand. Dan reageer je alsof je achterna wordt gezeten door een roofdier. Je kan vechten, vluchten of bevriezen." Hamstergedrag is een voorbeeld van ongecontroleerd overlevingsgedrag.

In de tweede crisisfase zag Van der Ende mensen gelaten reageren op de beperkingen. "Ze vonden het belangrijk zich bezig te houden en werden creatief. Dat zag je ook bij ondernemers in Westland. Maar er ontstond ook stress bij ondernemers voor wie duidelijk werd dat ze voor bepaalde steun niet in aanmerking kwamen. Dat is financiële stress."

De langdurigheid van de lockdown leidt tot meer burnoutklachten in de maatschappij, verwacht Van der Ende. "Er zijn nieuwe trauma's aangelegd. Onverwerkte trauma's hebben zijn weerslag op de economie. Stel dat je gestresst personeel hebt, dan valt je bedrijf ook om. Die kans is groter als de eigenaar stress heeft. De geestelijke gezondheid is belangrijk, ook voor de economie."