Sjoemelen bij de Elfstedentocht: 'Schaats jij maar door, je bent al een jaar te laat'

Redactie 29-01-2021
Foto: PrivéJan van den Bos met zijn schaatsen.

Met valse toegangskaarten meedoen met de Elfstedentocht? Dit leek geen probleem te zijn in 1986. Hoewel ticketfraude tegenwoordig hard wordt aangepakt, werd er destijds niet moeilijk over gedaan. De in De Lier geboren Naaldwijker Jan van den Bos deed op illegale wijze mee aan de Elfstedentocht. Hoe kwam hij er zo makkelijk mee weg?

door Gaby van den Bos

Jan van den Bos (75) deed mee aan de Elfstedentocht met een valse deelnemerskaart. Op 26 februari 1986 stonden Jan en zijn vrienden (Huib Dijkshoorn, Paul Thoen, Henk Smit en Loek Enthoven) om twaalf uur 's nachts klaar op het station van Den Haag om naar Friesland te reizen. Het vroor die morgen vijftien graden. Het was een reis van vijf uur en zo begon er een lange dag Elfstedentocht. Iets wat Jan het jaar daarvoor niet had verwacht. Zo had zijn vrouw geroepen: "Waarom doe je niet mee met de Elfstedentocht?" Waarop hij antwoordde: "Weet je wel hoe ver dat is, 200 kilometer!"

Voorbereid waren ze in ieder geval wel, zo werd er in het Westland van Naaldwijk naar Vlaardingen geschaatst en dat vier keer per dag. Ook de tochten van Alblasserwaard (80 km) en Nieuwkoopse Plassen (100 km) maakten deel uit van de voorbereiding. Om officieel mee te mogen doen met de Elfstedentocht moest je lid zijn, dit waren de heren niet. Huib en Paul hadden een drukkerij. Hier kwamen de valse deelnemerskaarten tot stand. Ze waren niet bang om betrapt te worden. "Meerdere mensen deden het en de deelnemerskaart leek er echt op," vertelt Jan.

Onderweg had je de geheime controle en moest je je deelnemerskaart laten zien. Hier kreeg je een knipje in. Zo moest je alle knipjes verzamelen voordat je bij de finish was. Bij een van de controles had de controleur geroepen: "Schaats jij maar door, je bent al een jaar te laat."

Uitrijden

De Elfstedentocht viel voor Jan mee, maar gemakkelijk was het niet. "We hadden voldoende getraind, maar nog nooit tweehonderd kilometer." Verder had Jan helemaal geen last van blaren en was hij geen één keer gevallen. "Soms kon je door schaatsen, dan weer een stukje niet. Dan had je een stuk meewind en dan weer tegen. Het was koud, zelfs mijn baard raakte bevroren." Het belangrijkste wat voor de groep meetelde was het uitrijden van de Elfstedentocht, maar hier was geen haast bij. "Onderweg gingen we vaak de dorpjes in want er was veel te beleven. In elk dorp was er wel feest en langs het water was het druk met toeschouwers. Zo gingen we in Franeker nog ergens een kopje thee drinken."

Van het ijs af, moest je onderweg soms toch wel. Niet alle stukken ijs waren even dik en de wakken lagen al op de loer. "Dit werd onderweg wel goed aangegeven, dan moest je van het ijs af om vervolgens te gaan klunen langs de kant, hiervoor lagen er gelukkig wel matten."

Bank

Bij de finish kregen de deelnemers een kruisje voor het meedoen aan de Elfstedentocht. "Voor mij was de ervaring veel belangrijker, ik deed het rustig aan. Het kruisje heb ik dan ook niet, wel ging mijn vrouw zelf naar de juwelier om een kruisje te halen. Die heb ik nog steeds."

Na de lange tocht en het nodige gefeest gingen de vrienden weer naar huis. Om vijf uur 's ochtends kwamen ze weer aan in hun vertrouwde omgeving. Eenmaal thuisgekomen kon Jan het huis niet in. "Ik had geen sleutel bij mij. Zo begon ik steentjes tegen de ruit te gooien in de hoop dat mijn vrouw dat zou horen, maar helaas was dat niet het geval. Zodoende ben ik maar bij Paul Thoen op de bank beland en heb ik geslapen tot een uur of tien."

Wie in dat jaar ook de Elfstedentocht had geschaatst is onze koning Willem-Alexander. Hij had een schuilnaam, namelijk Willem van Buren. Iets wat Jan niet onopgemerkt is gebleven. "Klopt ja, daar kwam ik achteraf pas achter." Zelfs de voorzitter van de Elfstedentocht wist niet dat de prins meedeed, zijn bestuursleden hadden hem daarover niet ingelicht. De voorzitter werd dan ook overvallen met vragen van journalisten. Zo zou de prins schaatsend zijn vastgelegd in camouflerende kleding. En dat bleek te kloppen. Zouden de kroonprinsessen hetzelfde kunnen doen? Jan vreest ervoor. "Als er geen Elfstedentocht meer komt, zou ik het jammer vinden voor de jeugd. Voor mij is het niet meer relevant. Maar kijkende naar de opwarming van het klimaat heb ik geen idee of het er ooit nog van gaat komen."